منبع : دستورالعمل کشوری
فلج اطفال
بيماري فلج كودكان
بيماري فلج كودكان بيماري واگيردار حادي است كه عامل آن
ويروسي از زير گروه انتروويروسها است كه ميتواند دستگاه عصبي مركزي را در گير
سازد گاهي بعلت تخريب سلولهاي عصبي حركتي در شاخ قدامي نخاع موجب فلج عضلات
ميگردد. امروزه اين بيماري بطور محسوسي كنترل شده است.
تاريخچه
عفونت ناشي از ويروس فلج كودكان احتمالاً از زماني
بعنوان يك بيماري انساني در آمد كه انسانهاي اوليه زندگي اجتماعي خود را شروع
كردند. در آثار بدست امده از مصريان قديم شواهدي از اين بيماري وجود دارد.
درسالهاي 1860 تا 1870 مشخص شد كه محل آسيب اصلي در فلج كودكان نخاع ميباشد.
در سال 1908 لنداشتيز موفق شد ويروس فلج را از ميمون مبتلا بدست آورد.
اتيولوژي
انسان تنها
ميزبان طبيعي ويروس فلج كودكان است ، افراد بيمار ويروس فلج را از طريق مدفوع و
گاهي با هواي تنفسي دفع ميكنند. ويروس از راه دهان و در مواردي با هواي تنفسي
وارد بدن افراد مستعد شده و آنها را مبتلا مي سازد.
پاتوژنز
ويروس فلج پس از ورود از طريق دهان و يا بيني در ناحيه
حلق و نيز در قسمتهاي انتهايي روده جايگزين و تكثير پيدا ميكند در طي يك روز
ويروس به غدد لنفاوي ناحيهاي انتشار و تكثير مييابد. ويرمي اصلي پس از تكثير
ويروس بعد از 3 تا 7 روز از ورود ويروس به بدن اتفاق ميافتد.
تظاهرات
باليني
دوره كمون بيماري 7 تا 12 روز است گاهي 3 روز و در
مواردي تا 35 روز نيز گزارش شده است. هرگاه فردي به فلج كودكان مبتلا شود يكي
از حالات زير ممكن است اتفاق افتد:
1- بيماري بدون كوچكترين تظاهر باليني آغاز و خاتمه يابد
2- بيماري شكل خفيف و زودگذري پيدا كند
3- بيماري بدون فلج ولي با گرفتاري دستگاه عصبي و بصورت
مننژيت خودنمايي كند
4- شكل همراه با فلج بيماري پيش آيد
تشخيص
تشخيص بدون فلج بيماري با توجه به علائم باليني از
بسياري از عفونتهاي ويروسي ممكن نيست مگر ويروس فلج از بيمار جدا شود. تشخيص
قطعي بيماري با جدا سازي ويروس از مدفوع يا ترشحات حلق ميباشد.
درمان
اكنون داروي
ضد ويروسي مؤثر بر روي ويروس فلج كودكان در دسترس نيست.
پيشگيري
ايمنسازي فعال:
در كشورهاي پيشرفته با استفاده از قطره ضد فلج انجام
ميشود. درمواردي كه تجويز نوع خوراكي واكسن ممكن نباشد از نوع تزريقي آن
استفاده ميكنند.
سرخک
سرخك بيماري ويروسي حاد و شديداًُ واگيرداري است كه با تب ،
آبريزش ازبيني ، ورم ملتحمه سرفه و انانتمهاي اختصاصي (دانه هاي كوپليك ) ، نيز
بثورات جلدي كه معمولاً چهار روز بعد از شروع بيماري بر روي پوست بيمار ظاهر
ميشوند ، مشخص ميگردد.
تاريخچه
شرح بيماري سرخك بصورت كلاسيك در نوشتههاي دانشمند مشهور
ايراني ، زكرياي رازي در قرن دهم ميلادي آمده است. سيدنهام خصوصيات باليني اين
بيماري و احتمال مسري بودن آن را در اوائل قرن هفدهم شرح داده است در سال 1953
اندرز ويروس سرخك را بر نسج كليه انسان و ميمون كشت داد ، درنتيجه شرايط تهيه واكسن
اين بيماري از سال 1963 فراهم شد.
اتيولوژي
عامل مولد سرخك
ويروسي است حاويRNA
با قطر حدود 120 تا 250 نانومتر و از خانواده پاراميكسوويروس كه در ساختمان اصلي آن
شش پروتئين شناخته شده است. ويروس سرخك به گرما و نور خورشيد شديداً حساس بوده و در
درجه حرارت خيلي پائين براي مدت طولاني زنده باقي ميماند.
اپيدميولوژي
سرخك در همه كشورها ديده
ميشود .شيوع بيماري بيشتر در فصل زمستان و بهار است. ابتلاي انسان از طريق تماس
مستقيم صورت مي گيرد. انتقال از طريق غير مستقيم شايع نيست. هم اكنون هر سال در
جهان حدود دو ميليون كودك بعلت بيماري سرخك فوت ميكنند كه اكثر موارد مربوط به
كودكان جهان سوم ميباشند. بدين جهت سرخك هنوز هم مسئله مهم بهداشتي جهان است.
پاتولوژي
سرخك بيماري
عفوني است كه ضايعات پاتولوژيك آن منتشر است. در مرحله مقدماتي بيماري هيپرپلازي
نسج لنفوئيد در لوزه ها ، آدنوئيد غدد لنفاوي و آپانديس ايجاد ميشود. دانههاي
كوپليك بر روي مخاط گونه از سلولهاي اپيتليال افزايش يافته و ادم بين يا داخل سلولي
تشكيل ميشوند. در پنوموني ناشي از ويروس سرخك ، ارتشاح سلولهاي تك هستهاي در فضاي
بين بافتي و اطراف برونشيولها همراه با تعدادي سلولهاي چند هستهاي بزرگ جلب توجه
ميكند. در انسفاليت سرخكي ادم پرخوني و ارتشاح لنفوسيتها در اطراف عروق ديده
ميشود و در مرحله بعدي ميلين رشتههاي عصبي مركزي از بين ميرود.
تظاهرات باليني
دوره
مقدماتی بیماری شامل تب، ضعف، آبریزش از بینی ، ورم ملتحمه، تظاهراتی از
تراکئوبرونشیت و سرفه است که 2تا 4 روز طول می کشد درجه حرارت بیمار در طی 4 روز به
حدود 40 درجه می رسد. دانه های کوپلیک از 1 تا 2 روز قبل از بروز بثورات جلدی در
روی مخاط دهان بخصوص در داخل گونه ها ظاهر شده و معمولا پس از بروز بثورات جلدی
ناپدید می گردند. بثورات جلدی ابتدا در ناحیه سر و گوشها و صورت بیمار ظاهر می شوند
و بعد از 3 تا 4 روز به ریشه اندامها، تنه، دستها و پاها انتشار می یابند. دوره
واگیری سرخک 2 تا 4 روز قبل و 4 روز بعد ظهور بثورات می باشد.
عوارض سرخك
عوارض
بیماری به ترتیب شیوع شامل اوتیت میانی 7 تا 9 درصد، پنومونی 1 تا 6 درصد ،
انسفالیت حاد 0/5 تا 1 در هزار می باشند. عوارض موقعی مطرح می شوند که 1تا 2 روز
بعد از بثورات، تب ادامه یابد. گاهی در بثورات جلدی خونریزی پیدا می شود ( سرخک
سیاه ) که شکل نادر و شدید بیماری است. التهاب مخاط در سرخک ممکن است سبب پیدایش
اسهال شود گاهی اسهال بعد از مرحله حاد بیماری نیز ادامه یافته و سبب سوء تغذیه
کودک می گردد.
تشخيص
پیدایش بثورات ماکوپاپولر با
انتشار وسیع بر روی پوست در دنباله دوره 3 تا 4 روزه ای از تب سرفه، آبریزش از
بینی، ورم ملتحمه و پیدایش دانه های کوپلیک که تقریبا اختصاصی است تشخیص بیماری
سرخک داده می شود در مرحله حاد بیماری آنتی بادی را می توان در روز اول بروز بثورات
در سرم بیمار پیدا کرد بعد از 4 هفته میزان آن به حداکثر رسیده و تدریجاً عیار آن
کاهش می یابد، ولی مادام العمر می توان اثر آن را در سرم یافت.
درمان
سرخك بيماري خود بخود كنترل شونده ايست كه تا كنون درمان
اختصاصي و موثري براي آن وجود ندارد.
پيشگيري
ايمن سازي غير فعال:
با
تجویز ایمونوگلوبولین می توان فرد مستعد را بمدت 3 تا 4 هفته در برابر ابتلا به
بیماری سرخک محافظت کرده و یا سبب تخفیف علائم بیماری شد.
ايمن
سازي فعال:
از سال
1963 واکسیناسیون سرخک بصورت همگانی آغاز شده است امروزه در نقاط مختلف جهان واکسن
های موراتن و یا شوارز مورد استفاده هستند.
موارد منع تزريق واكسن
تزريق واكسن سرخك به كساني كه نقص ايمني دارند ، سبب بروز
اشكال شديد و طولاني بيماري ميشود. كودكان مبتلا به ايدز واكسن سرخك را خوب تحمل
ميكنند. تزريق اين واكسن در خانمهاي باردار ممنوع است به بيماراني كه تب بالا
داشته و به كسانيكه اخيراً ايمنوگلوبولين و يا فرآورده خوني دريافت كردهاند و
همچنين به افرادي كه سابقه واكنش آنافيلاكسي به نئومايسين دارند واكسن سرخك نبايستي
تزريق گردد. حساسيت خفيف به تخم مرغ مانع تزريق واكسن سرخك نيست.
